Schroedinger cat / Шрёдингер мәчесе: Шредингер мәчесе

Австрия физигы Эрвин Шрёдингер -
квант механикасына нигез салучыларның берсе,

a_shayhi 14.08.15 в 06:57

ләкин ул күбрәк беркайчан да эшләмәгән
"эше" белән данлыклы:

a_shayhi 14.08.15 в 06:57

ул мәче белән фикри тәҗрибә ясаган.

a_shayhi 14.08.15 в 06:57

Ул мәчене аны бер сәгать эчендә
50% ихтималлык белән үтерә ала торган

a_shayhi 14.08.15 в 06:59

җиһазы булган махус герметик тышлы әрҗәгә
кертәм, дип күз алдына китергән.

a_shayhi 14.08.15 в 06:59

1 сәгать узгач, ул мәченең хәле турында уйлана башлаган.

a_shayhi 14.08.15 в 07:00

Аңлашыла ки, мәче я исән, я үлгән булырга тиеш.

a_shayhi 14.08.15 в 07:01

Ләкин Шрёдингер квант физикасына игътибар итә:

a_shayhi 14.08.15 в 07:01

аның буенча, әрҗәне ачыр алдыннан
мәче исән дә, үлгән дә булачак -

a_shayhi 14.08.15 в 07:01

берьюлы ике халәттә!

a_shayhi 14.08.15 в 07:02

Әрҗәне ачканда гына без билгеле бер халәтне күрә алабыз.

a_shayhi 14.08.15 в 07:02

Ә аңарчы мәче - ул ихтималлыкның буташуы:

a_shayhi 14.08.15 в 07:06

ул яртылаш үле, яртылаш тере хәлдә.

a_shayhi 14.08.15 в 07:06

Бу сафсата булып тоела,
ә Шредингер нәкъ шуны исбатларга теләгән дә инде.

a_shayhi 14.08.15 в 07:07

Квант механикасы аны
фәлсәфи яктан шулкадәр аптыратканга,

a_shayhi 14.08.15 в 07:07

ул, кайчандыр үзе төзешкән
теорияне калдырып,

a_shayhi 14.08.15 в 07:08

биология фәненә киткән.

a_shayhi 14.08.15 в 07:08

Сафсата булып тоелса да,
Шредингер мәчесе чынлыкта бар.

a_shayhi 14.08.15 в 07:08

Асылда, ул бик мөһим "мәче".

a_shayhi 14.08.15 в 07:08

Әгәр квант объектлары берьюлы
ике халәттә була алмаса,

a_shayhi 14.08.15 в 07:09

сез хәзер кулланган санак та
булмас иде.

a_shayhi 14.08.15 в 07:09

Квант суперпозициясе дигән күренеш

a_shayhi 14.08.15 в 07:10

һәр нәрсәнең ике ягы - дулкынлы һәм корпускуляр табигате булудан килә.

a_shayhi 14.08.15 в 07:11

Дулкын озынлыгы булсын өчен,

a_shayhi 14.08.15 в 07:11

объектка пространствода сузылырга кирәк,

a_shayhi 14.08.15 в 07:11

моның өчен ул берьюлы
бик күп нокталарда урнаша.

a_shayhi 14.08.15 в 07:12

Әмма пространствоның кечкенә өлкәсе
белән чикләнгән объектның озынлыгын

a_shayhi 14.08.15 в 07:12

төгәл билгеләп булмый

a_shayhi 14.08.15 в 07:12

Шуңа күрә объект берьюлы
бик күп төрле дулкын озынлыкларында "яши".

a_shayhi 14.08.15 в 07:13

Гади предметларда
дулкын сыйфатлары күренми,

a_shayhi 14.08.15 в 07:13

чөнки дулкын озынлыгы,
импульс арткан саен, кечерәя бара.

a_shayhi 14.08.15 в 07:13

Һәм бу күзлектән караганда,
мәче - чагыштырмача зур һәм авыр җисем.

a_shayhi 14.08.15 в 07:14

Әгәр дә без атомны алып, аны
Кояш системасы кадәр зурайтсак,

a_shayhi 14.08.15 в 07:14

физиктан качып йөгергән мәченең дулкын озынлыгы

a_shayhi 14.08.15 в 07:14

шушы Кояш системасындагы
атом кебек үк кечкенә булачак.

a_shayhi 14.08.15 в 07:15

Бу артык кечкенә булганга,
без мәченең дулкынлы халәтен күрә алмаячакбыз.

a_shayhi 14.08.15 в 07:15

Ләкин электрон кебек
бик вак кисәкчә

a_shayhi 14.08.15 в 07:15

үзенең ике яклы табигатен
яхшы күрсәтә ала.

a_shayhi 14.08.15 в 07:16

Әгәр электроннарны ике тар тишеме булган
стенага берәмләп җибәрсәк,

a_shayhi 14.08.15 в 07:21

аларның һәрберсе пластина артында
билгеле бер ноктада һәм мизгелдә табылачак

a_shayhi 14.08.15 в 07:21

- кисәкчә кебек, кыскасы.

a_shayhi 14.08.15 в 07:21

Ләкин әгәр бу тәҗрибәне
берничә тапкыр кабатласак,

a_shayhi 14.08.15 в 07:22

табылган электроннарны терки-терки,

a_shayhi 14.08.15 в 07:22

дулкынлы тәртипкә хас
рәсем килеп чыгуын күрәчәкбез.

a_shayhi 14.08.15 в 07:22

электроннар күп булган урыннар

a_shayhi 14.08.15 в 07:23

алар бөтенләй булмаган урыннар
белән чиратлаша

a_shayhi 14.08.15 в 07:23

Тишемнәрнең берсен капласак,
чиратлашулар бетәчәк.

a_shayhi 14.08.15 в 07:23

Димәк, бу рәсем -
һәрбер электронның ике тишектән

a_shayhi 14.08.15 в 07:24

берьюлы узуыннан килеп чыга.

a_shayhi 14.08.15 в 07:24

Электрон кайда барачагын сайламый,

a_shayhi 14.08.15 в 07:24