Готовый перевод Виктор Мартинович "Паранойя" / Віктар Марціновіч "Параноя": Часть первая. "Мы". Глава 1

Частка першая

МЫ

1

І было святло, і наступіла цемра. Манітор згас адначасова з настольнай лямпай, і велізарная, залітая сонцам зала, па якой, заломваючы рукі, хадзіў прыдуманы мной маленькі чалавечак у пуловеры, гальштучку і кранальных акулярах, стаў раставаць. Свет маіх фантазій аказаўся завязаны на электрычнасць, нават не так,— на нейкую праводку, пробкі, аўтаматы-выключальнікі. Варта было чаму-небудзь у электраланцугу пад'езда не сысціся, і пакутавалі ні ў чым не вінаватыя і нават не да канца яшчэ прыдуманыя мною перад роўнай плоскасцю манітора людзі. Найбольшая дзіўнасць складалася ў тым, што разам з утульным святлом настольнай лямпы, якое сагравала плячо, скончылася і тое яркае летняе святло, якое і не залежыла быццам бы ні ад якой электрычнасці. Тое святло было створанае Богам у свеце, што існаваў толькі ў маім уяўленні, і вось уся гэта далікатнасць, уся Яго магутнасць там загасла з-за нейкіх аўтаматаў, праводкі, пробак — тут.

Чалавек яшчэ некаторы час стаяў пасярод аўдыторыі, размаўляючы, здаецца, сам з сабой і ўсё паўтараючы "мой любімы вучань", "самы любімы", але потым і ён не змог больш існаваць без ценю, які не адкідваў без пагаслага сонца, і я застаўся зусім адзін у халодных, старамодных сценах маёй сталінскай кватэры. Пісаць расхацелася - такая вакол стаяла цудоўная цішыня. Мабыць, трэба было запаліць факел, і я пайшоў за факелам і запаліў той, што ў мяне быў, - яшчэ цалкам палавазрэлы недапалак свечкі.

Я ўбачыў свой адбітак у кухонным вакне, знайшоўшы гэты вобраз прыцягальным, — чалавек з зоркай у далоні, быць можа, за кожнай з іх там, на нябёсах, — схаваны ад нас домаўладальнік, што вандруе па нябесным зводзе ў пошуках нажа. Так, мне быў патрэбны нож, бо адзіны спосаб вярнуць святло — адчыніць электрашчыток і пстрыкнуць аўтаматамі. Альбо пробкамі. Альбо электраланцугом. Альбо электронамі. Альбо хваляй, якой, здаецца, з'яўляецца электрычнасць. Наогул, там тры такія эбанітавыя тумблеры, па тумблеры на пакой, і кожнаму з іх трэба звярнуць галаву, і тады хваля пойдзе, пробкі вернуцца ў свае бутэлькі, і мы з маім бедным чалавечкам будзем са святлом: я — з электрычным, а ён — з сонечным.

Электрашчыток зачынены, ручка выламаная ЖЭСам, каб кемлівыя жыхары не калупаліся ў электралічыльніках і не прымушалі іх круціцца ў адваротным кірунку, павяртаючы час назад. Вельмі былі яны там, у ЖЭСах, занепакоеныя праблемай часу. Шчыліна вузкая, зашчоўка схаваная ў ёй гэтак жа глыбока, як успаміны пра дзіцячыя траўмы ў падсвядомасці псіха, інструмент для аперацыі патрэбны адпаведны, загартаваны, як Зыгмунд Фрэйд. Звычайны сталовы мельхіёр ад тыкання ў гэтую шчыліну гнуўся, як прадметы на карцінах у Сальвадора Далі, так што патрэбны быў зроблены яшчэ бацькам, з кавалка двухміліметровай сталі, з драўлянай ручкай, адпаліраваны спачатку ягонымі, затым маімі далонямі. Нож, якім не складае цяжкасці ўспароць брушыну гэтаму шчытку і намацаць у ім зашчоўку. Ну дзе ж яна?!

Нарэшце шчыток расчыніўся, выключальнікі туга пстрыкнулі, з дзвярнога праёма ўспыхнула святло. Я задзьмуў свечку і прайшоў да пісьмовага стала, за якім здзяйсняў цуды стварэння. Да якой жа ступені тут не было чаго рабіць без святла - у гэтым двухпакаёвым сусвеціку з дрыготкімі гульнямі сонечнага святла на сценах! Усе мы homo electricus, шкада, Маклюэна няма ў жывых! [Герберт Маршал Маклюэн (па-ангельску: Herbert Marshall McLuhan, -1980) - канадскі філосаф, філолаг, прафесар анельскай літаратуры, тэарэтык камунікацыі, аўтар тэорыі медыя як "пашырэнняў" чалавека, вядомы сваёй максімай media is the message (канал камунікацыі і ёсць паведамленне)] Але, пасядзеўшы перад сталом, які зноў стаў жывым, я зразумеў, што тут, дома, зусім няма чаго рабіць і са святлом. Электрычнасць гнала мяне прэч у ноч, настрой зрушыщся ў мінорны бок вясновага вечара, які праводзіцца чалавекам у адзіноце. Ні залітая сонцам аўдыторыя, ні мой маленькі чалавечак ў пуловеры (можа, лепш у бабачцы? Але не, не ходзяць у нас прафесары ў бабачкахк) не маглі больш пераключыць маю ўвагу з сябе. Уласна, майму маленькаму чалавечку было сумна ад таго, што мне было сумна, і вясновыя вечары - такія сумныя, і да гадзіны - не заснуць, а тут, у гэтых сценах, можна думаць, бадай, толькі пра тое, што гарбата, якую ты п'еш у адзіноце, мае зусім іншы смак, чым гарбата, якую ты дзеліш з кім-небудзь.

У маім нататніку было некалькі хуткараспушчальных рэцэптаў ад адзіноты, - з тых, што сканчаюцца спешным апрананнем. Спешным - бо дома ўжо чакаюць. Чакаюць, быць можа, - распранаючыся (і думаць пра гэта асабліва балюча). Мяне дома ніхто не чакаў і не чакае. Я магу спакойна сысці і доўга-доўга не апранацца. Я ведаю, я сабе гэта шмат разоў казаў: чалавек заўсёды атрымлівае тое, чаго хацеў, тое, да чаго імкнуўся насамрэч, а не на словах, і - вуаля, дома мяне чакаюць толькі прыдуманыя мной героі ды ненапісаныя словы, якім я патрэбны як Бог, і ўсё добра - бо прыйшла вясна, і двор, у які незаўважна пераходзіць мой пад'езд, сустракае мяне красавіком, які незаўважна для мяне перайшоў у травень, і тут, з правага боку, на сваім месцы, - мая фраў, якую трэба вымыць з нагоды завяршэння зімы, і я ж схлусіў, сказаўшы, што ніхто не чакае, - ёсць вось фраў, я патрэбны ёй хаця б для таго, каб яе мыць, яе запраўляць, яе вазіць па горадзе, глядзець, выходзячы з пад'езду, на кавалачкі баварскага неба ў яе кругленькім лагатыпе.

Я не ведаю, куды ішоў і навошта ішоў, але чамусьці было сумна - той сум, які я хацеў перадаць маленькаму чалавечку ў залітай сонцам аўдыторыі, так і застаўся ўва мне, не пераліўся, не знайшоў аблягчэння і выхаду, але нічога, стары, нічога, нічога - зараз жа травень. Калідор вулачкі, якая вяла ад маёй кватэры на праспект Незалежнасці - галоўны праспект краіны, праспект, які па відавочным непаразуменні да гэтага часу не носіць яго імя, - скончыўся. Я знайшоў сябе сярод прыгожых і абыякавых людзей і вельмі востра ўсвядоміў, чаго шукаю, што выгнала мяне з дома. Я шукаў вочы, вядома ж! Мне патрэбныя былі чалавечыя вочы, якія паглядзяць на мяне - няхай не з цікавасцю, але проста паглядзяць - не на маю вопратку, мой адчайны плашч, не на прычоску (freaking genius), не на гэтую апошнім часам занадта механічную - варта было мне падумаць аб ёй -- паходку. Не - на мяне. На тую жывую істоту, якая ішла тут, сярод іншых жывых істот, гатовая любіць іх і глядзець на іх, па-сапраўднаму, па-біблейску, заўважаць іх. Так, ведаю, ведаю, я прашу замнога. Гэта хутка пройдзе.

Ля крамы "Лянок" мяне спыніла кітаянка і папрасіла сфатаграфаваць яе з сяброўкай, я шукаў патрэбны ракурс ў вакенца фотаапарата, а яна спакойна і павольна глядзела на мяне - менавіта так, як трэба, як я шукаў! І я адняў камеру ад твару, і гатовы быў ўсміхнуцца - адной усмешкі мне было б дастаткова. Я ведаў бы, што не адзін у гэтым горадзе, што ёсць яшчэ - ты, хто б ты ні была, нават калі ты не ведаеш ні слова на маёй ангельскай, - проста абмен усмешкамі: дзве жывыя істоты паведамляюць пра тое, што яны адзін аднаго зразумелі. І нават зразумела было б, дзеля чаго ёй глядзець на мяне так, - бо яна тут адна, у гэтым горадзе беласкурых бамбізаў, якія думаюць, што яны ведаюць пра людзей усё, і я б ўсміхнуўся аднымі вачыма, працягнуў ёй камеру, кіўнуў ёй і сяброўцы, і папоўз бы ў сваю кватэру, і зрабіў бы сабе гарбаты, і думаў бы пра яе адзіноту, і - суцяшаў бы сябе думкай, што яна думае - пра маю... Але - яе погляд, той самы, які я прыняў на свой конт, сышоў долу, разам з апушчанай уніз камерай, яна глядзела не на мяне, яна глядзела - у камеру, то бок - на сябе. Або на таго, каму прызначаўся здымак, і ні кроплі яе душы не прызначалася чалавеку, які павінен быў націснуць патрэбную кнопку і вярнуць ёй лічбавы адбітак яе шчырасці, накіраванай на кагосьці іншага, і я - націснуў, і я - вярнуў. Быў момант на прыпынку - невыразныя вочы, што існавалі толькі намёкам, толькі паўценямі з-пад чорных арачак броваў, з-пад какетлівай чолкі, паглядзелі на мяне, і я вырашыў, што яны - па-кацінаму зялёныя, і што я пабягу за гэтым тралейбусам, дзверы якога ўжо зачыняліся, пабягу, каб сказаць на наступным прыпынку толькі адно слова гэтым брывам: "Дзякуй". Нічога больш мне не трэба. Праўда! Рэцэпты ўсяго астатняга ёсць у нататніку, і кожны з іх гарантуе адсутнасць самага галоўнага - вось такога погляду. І тралейбус крануўся, і погляд паплыў, абапершыся на кропку ў прасторы, якая знаходзіцца за мной, за мной, і я павярнуўся, і знайшоў там таго, каму прызначаўся гэты погляд, і адчуў сябе злодзеем, і пакрочыў прэч, сканфужаны. Кафэ "Брыганціна" ўжо прарвалася на тратуар летняй тэрасай, але было яшчэ занадта холадна, і наведнікі сядзелі ў коканах пледаў, і дзве паненкі, дапоўненыя келіхамі з чырвоным віном, стрэльнулі вачыма, але ў іх поглядах было зашмат прафесіяналізму, каб я дазволіў сабе ўсцешыцца. Мая прастуда прайшла яшчэ не да канца, па спіне прабягалі палахлівыя хмаркі азнобу, і адчуванне было, - што зябка душы, а парачкі і людскія стайкі, якія ішлі насустрач, рабілі ўражанне рыбаў, і для іх я быў гэткім жа чужым, наколькі чужыя чалавеку халаднакроўныя экзатычныя рыбы ў акварыюме, - магія, якая працуе ў два бакі, і ты, натуральна, не ведаеш пра мяне нічога і ніколі нічога не даведаешся, але я прыняў твой сігнал. Антарктыда азнобу на спіне станавілася большай - я не сустрэў позірка, здольнага растапіць ільды, - трэба было, напэўна, ісці дадому піць гарбату, ды дадаць у яе побольш ляноты малінавага сочыва, ды захінуцца, ды прапацець. Але я ішоў наперад, як быццам прытрымліваючыся зову, - цяпер, вядома, я ведаю, што гэта ты клікала мяне, але ў тыя моманты - проста блукаў. На Кастрычніцкай плошчы перад антыўтапічнай аграмадай Палаца рэспублікі людзі дарылі свае вочы вялізнаму экрану, па якім ён распавядаў штосьці пра ўнутраных і знешніх ворагаў, але спакойна і неяк па-добраму, так што адчувалася, што ў краіне - стабільнасць. Некаторы час прыйшлося ісці, бачачы перад сабой толькі спіны, лавіруючы, чуючы лісьлівыя словы, адчуваючы яго бацькоўскі погляд, але гэта былі адназначна не тыя вочы, у якія мне б хацелася зазіраць.

Я думаў пра тое, якія вочы ў аўтамабіляў, што паўзуць па праспекце, - большасць з іх былі, вядома, нахабнымі. Сустракаліся распусныя, злыя (профіль акулы маёй фраў таксама, напэўна, мог наштурхнуць на думку пра драпежны характар, але яна добрая, добрая), азартныя, імклівыя, вартыя жалю, з ярка выяўленым перакосам па баках - у савецкіх "Жыгулёў", якія, да таго ж, глядзелі на горад як быццам праз тоўстыя акуляры ў старомоднай аправе. Былі яшчэ вочы страшныя, паўзаплюшаныя кратамі, з дадатковымі ліхтарамі, - так ездзілі яго людзі.

Народу навокал паменела, і я адразу скеміў, чаму: я абмінуў стомлены ад уласных спробаў вярнуць сацыялізм будынак ГУМу і апынуўся ў раёне, куды не трэба было, не трэба было, натуральна. Проста перада мной Пятай сімфоніяй Бетховена грукатала Міністэрства дзяржбяспекі -- комплекс будынкаў, прыгожым бокам звернутых да праспекта і жахлівымі бакамі - да малых завулкаў, на якія ніколі не збочваюць аўтобусы з замежнымі турыстамі. Сталінскае барокка: порцікі, пілястры, барэльефы з сярпамі і молатамі, калоны карынфскага ордэру з дадатковымі языкамі, плодна вываленымі долу, выяўляючы апафеоз сацрэалізму ў камяні. Зарыскаваны на ўсіх гарадскіх картах квартал, рэзідэнцыя -- яго рэзідэнцыя, -- каля якой увесь час дзяжураць людзі ў цывільным, і далібог тут сцішыць хаду ці, пагатоў, дастаць камеру. Там, проста пасярэдзіне, паміж калонаў, вянчаючы прыступкі, якія вядуць да яе, месцяцца вялізныя дзверы, якія заўсёды зачыненыя: ніхто не патрапіць сюды праз цэнтральны ўваход, ніхто.

Я спешна перайшоў на іншы бок вуліцы, заўважыўшы, што вырашаная ў стылі крыху больш тонкім за сталінскі ампір (сталінскае ракако, ці што?), вежачка, прыбудаваная да даху правага крыла будынка, асвечана знутры мяккім святлом. Легенды - нашы легенды, легенды, народжаныя начной паранояй, зніклымі суседзямі, рэдкімі апавяданнямі апраўданых ворагаў, якія пабывалі на допытах, - гэтыя легенды апавядаюць, што калісьці вежачку прыбудаваў да будынка усемагутны старшыня савецкага Камітэта дзяржбяспекі Цанава. Яе і называлі так у спакойныя савецкія часы - «вежачкай Цанавы». Ну а потым прыйшоў ён, аб'яднаў краіну, звёў у адно ўсе сілавыя ведамствы, зрабіўшы іх адзіным Міністэрствам дзяржбяспекі, і з тых часоў ніхто не сумняецца, чыя гэтая вежачка. Вядома, там сядзіць ён. І, паколькі ён ніколі не спіць, у вежачцы суткі навылёт гарыць святло. І я не ведаю, што з гэтых двух найменняў страшнейшае - абстрактны займеннік "ён", або даўно намінальнае (НАРИЦАТЕЛЬНАЯ) прозвішча "Мураўёў", ці ўся абойма яго рэгаліяў: кіраўнік дзяржавы, Вярхоўны галоўнакамандуючы, міністр дзяржаўнай бяспекі Мікалай Міхайлавіч Мураўёў. І што словы "ваенны пераварот", "узурпацыя", "арышты" - побач з гэтым простым, усёвытлумачальным "Мураўёў"? Мураўёў! Так. Мураўёў. Міністр, які прызначае прэзідэнтаў.

Наогул МДБ не трэба баяцца. Раз яны запальваюць святло ў вежачцы, значыць, гараджане павінны гуляць вакол, і глядзець, і захапляцца яго стараннасцю, яго клопатам, але вось цікава, калі шарахнуть па ёй з гранатамёта... Тут я пачуў за сваёй спінай да такой ступені характэрныя крокі, што спешна паскорыўся, - і мільганула ластаўкай панічная думка пра тое, што цяпер яны могуць праслухоўваць думкі, і збочыў у дворык «сталінкі», увянчанай старым гадзіннікам, і выйшаў на Маркса, і хутка пайшоў прэч з гэтага раёна. Крокі ззаду былі крокамі простага мінака, дурань!

Я сумленна прайшоў міма казіно, патрыярхальнай пакланіўся роднаму філфаку, вобраз якога быў дапоўнены яшчэ не зафарбаванай графіці «I feel fuck», - няўдалы каламбур, які грэбуе граматыкай, каламбур на ўзроўні абітурыента з ПТВ, але ўчапіўся, гад, і складваўся зараз у розныя камбінацыі кубіка Рубіка: «Filled fuck», «Fill faq», «Filmed fuck» - стоп, стоп - хопіць. Я ішоў па вуліцы Карла Маркса, не, вядома, - гэта Маркса цяпер названая так у гонар брэнда Маркс&Спэнсэр - так шмат цяпер тут было зіхоткага, яркага, ганарлівага, глянцавага капіталізму, які, як аказалася, можа спакойна суіснаваць з МДБ і нават выгадна дапаўняць яго. Але гэта ўсё таксама было няважна - я быў гатовы з задавальненнем хадзіць па вуліцы імя Маркса&Спэнсэра, абы існаваць, адчуваць, адчуваць і ўсведамляць сябе існым - існым як жывое стварэнне, а не манекен у свеце манекенаў.

Ты ўжо разарвала два пакецікі цукру, калі я мінуў велічны ўваход у Канстытуцыйны суд МГБ. Ты ўжо ўсыпала іх змесціва ў высокі, стройны келіх, да якога табе выдалі доўгую, як чапля, лыжку. Ты добра падрыхтавалася і чакала мяне, трывожнага, ўзрушанага невыразным чаканнем цябе, нібы глядач у тэатры, - уладкаваўшыся якнайзручней і навярнуўшыся ў назіранне. Я звыкла адзначыў шыльду кафэ "Шахматы", вялізныя вокны, праз якія бачны вырашаны ў чорным і белым інтэр'ер; афіцыянты ў старамоднай вопратцы, якія выклікаюць у памяці нават не саму набокаўскую "Абарону Лужына", але яе галівудскую экранізацыю, з героямі ў рэпінскіх адзеннях; наведнікі, якія сапраўды граюць у глыбіні залы, пад прыглушаным святлом, у шахматы; ты, некалькі падкрэслена апранутых дзяўчат, якія смяюцца з чагосьці на лімоннага колера ноўбуку перад імі, пара лысых джэнтэльменаў у працэсе старэння, якія відавочна прыдумляюць падставы, каб смяяцца побач з дзяўчынамі і, якія адчуваюць, што дзяўчаты смяюцца - для іх, але не - ты! Ты! Я калі ... Я ўбачыў ... Ты глядзела вось проста на мяне праз гэтае шкло, проста і крыху іранічна, маўляў, - ты дзе так доўга пятляў? Мае пошукі скончыліся, так, так, я шукаў вось гэтыя вочы.

Я нічога не буду казаць аб тваёй прыгажосці, я клянуся - наўрад ці я нават запомніў, ува што ты была апранутая,- здаецца, штосьці цёмнае, штосьці, што падкрэслівае сілуэт, шыю, даўгія кісці рук, але ўсё гэта патрэбна было толькі для аднога - адцяніць гэты просты і чалавечны, погляд, што здаецца пасміхаўся з мяне, погляд; погляд, які цалкам заставаўся строгім, пурытанскім і сур'ёзным для любога іншага чалавека; погляд, які, тым не менш, ясна казаў мне ўсё,- ты праводзіла гэтым поглядам усе мае погляды і, калі я спыніўся на табе, проста зазірнула ў самую маю душу, у тыя фіялетавыя глыбіні, пра існаванне якіх я і не падазраваў. Але мала таго, што ты зірнула туды вось так - з-пад насмешлівых броваў, - яшчэ больш цёмных ад таго, што валасы ў цябе былі светлымі,- ты пасялілася там. Не адводзячы зроку, ты паднесла куфаль з вохрыста-белай слаістай вадкасцю (латэ макіата) да твару і зрабіла глыток, і слаі змяшаліся, утвараючы віхор,- метафара таго, што адбывалася цяпер у маёй душы, а я стаяў проста насупраць цябе - у метры? двух? - проста ля шкла, і глядзеў на цябе так, як калі б ты была фотаздымкам, а бровы твае ўзляцелі ўверх, здаецца, адчытваючы мяне за гэтую маю шчырасць. Здаецца, ты казала мне: дурань, ну нельга так пяліцца, ну што ж ты робіш, я - саромлюся, а вусны былі схаваныя вохрыстай каламуццю з даўгога куфля, але мне здаецца, ты пасміхалася, пасміхалася за ёй, пасміхалася мне. Я ведаў, што я - чалавек, жывая істота, ніякі не манекен, і ў гэтым горадзе ёсць ты - тая, якая адчувае, як і я, глядзіць вось сюды, у сэрца, і вуліца ззаду кранулася, як цягнік, што адыходзіць, і, набіраючы хуткасць, панеслася ў Монтэ-Карла, Лас-Вегас, Сіракузы, Нью-Ёрк. Нікога не было вакол нас - толькі я і твае вочы і купка нейкіх статыстаў, якія, праходзячы, краналі мае плечы, але не маглі зачапіць майго погляда, які ўжо не заўвашаў шкла. Так, я гатовы быў, здаецца, зрабіць крок проста да цябе - напрасткі, праз гэтую кволую празрыстую сцяну (я ведаў, што гэтае шкло - танчэй за сценку таго акварыума, які размяжоўвае мяне ад любой з тых, з кім я распранаўся і апранаўся да гэтага), ды і крочыў бы, але раптам па тваім твары прабег землятрус, ты скасіла вочы на столік. А там ляжаў сотавы тэлефон - звычайны, бадай - нібы падкрэслена звычайны, непрыемны табе, а таму - не вылучаны ніяк і нічым, проста тэлефон, сродак сувязі з кімсьці. І вось гэты тэлефон хадзіў па століку перагорнутым на спіну жуком - хтосьці тэлефанаваў табе, хтосьці, здольны рабіць з тваім тварам такое. І ты ўзяла слухаўку, і я пазбавіўся тваіх вачэй, ты адвярнулася і - вось так! Ты прыкрыла свой профіль лодачкай далоні, хаваючы ад мяне рухі вуснаў, і канец набліжаўся - ты рэзка паднялася і хутка - не кідаючы на мяне зроку! - пайшла да выйсця, а выйсце было побач, у двух кроках, немагчыма было падысці да яго, не сустрэўшыся позіркамі, але ты адвярнулася, і я ўжо глядзеў на твае плечы пад макінтошам, сабраныя на галаве валасы, а ты хуткім крокам пайшла прэч ад мяне, трымаючы тэлефон - усё яшчэ разгорнуты, але ўжо безжыццёвы - у сваёй далоні. Ды хто ж патэлефанаваў табе! Што ж здарылася!

І ты паспела зрабіць толькі пяць крокаў, таму што далей, на шостым кроку, стаяў прыпаркаваны з парушэннем правіл, проста на ходніку, джып — вялізны Lexus RX 470, метал якога быў беласнежны, як твой твар; ён люта завыў сірэнай сігналізацыі, і ты абыйшла яго злева — ты ішла на месца кіраўцы! Ты намервалася кіраваць гэтай жахлівай машынай, але гэта... Але як гэта можа быць, гэта ж ты — якая толькі што глядзела на мяне тым поглядам, які я шукаў, і ногі самі панеслі мяне да гэтага гіганта, і я паспеў зрабіць адзін, два, тры крокі і спыніўся, таму што белы твар гэтага Lexusa быў закрыты чорнымі акулярамі шкла. Твая машына была ў чорных акулярах, а гэта нельга, нельга! Здымі ж чорныя акуляры, не трэба іх! Але ты ўжо ўставіла ключ у запальванне, і, рыкнуўшы самалётным рухавіком, волат завёўся, і ажылі фары, і з салона адразу ж данёсся гулкі, дзікі рэп, які гучыць як быццам з-пад землі, як быццам там, у Лос-Анджэлесе, зладзілі мегапаці і ўрубілі гук так, што грукат прайшоў праз зямную кулю і вылез тут. Ты рэзка выкруціла колы і, зароўшы бурлівым, звярыным рыкам, ірванула з ходніка, спудзіўшы з-пад колаў бабулю, што прыгрэлася там. І, калі ты ўжо разагналася да хуткасці, за якую ў гэтым горадзе забіраюць правы, калі нахабна рыкнула сірэнай — не аўтамабільным клаксонам, а менавіта спецсірэнай— на машыну, якая спрабавала праехаць па галоўнай дарозе, я ўсвядоміў. Усвядоміў тое, што вочы ўбачылі, яшчэ калі ты толькі ішла да свайго вадзіцельскага месца. Так, так. Нумар 2165 КЕ-7. Маркіроўка «КЕ» азначае толькі адно. Гэты нумар і гэтая машына належаць Міністэрству дзяржаўнай бяспекі. І толькі так. Насамрэч гэта ж, нажаль, даказваецца тым, як ты была прыпаркаваная, тым, як ты ездзіш, тым, што на беласнежным твары тваёй машыны — гэтыя жудасныя чорныя акуляры. Хто ты? Хто? Чаму ты — з імі? Як табе дасталася гэтая машына? Навошта ты яе водзіш, няўжо ты не ведаеш, што гэта — сорамна? У цябе ж такі твар, такія вочы і такія кісці рук!

Я кульгаў дадому, я ўсё зразумеў для сябе. Канечне. Яна - дачка якога-небудзь гэбэшнага генерала. Ненавідзіць татачку-душагуба усёй душой, ну што ж зробіш - яе ж віны няма ў тым, што робіць бацька. Але чаму ты пайшла так хуценька пасля таго званка? Чаму не махнула мне вейкамі на развітанне? Я цябе чымсьці пакрыўдзіў? Я залішне пяліўся на цябе? Альбо справа ў тым званку? Я размаўляў з ёю, размаўляў, ходзячы па кухні, і дапамагчы мне мог толькі Дэн. Канечне, Дэн зараз дапаможа мне з яе тэлефонам, я ёй патэлефаную - заўтра - дзяўчыне нельга тэлефанаваць так позна, а Дэну - можна (Дэн увогуле, здаецца, не спіць). Я ёй патэлефаную і скажу "дзякуй" за погляд, мы з ёй пасябруем, і яна адмовіцца ад бацькі, а той апамятаецца, сыйдзе ў адстаўку і будзе паліваць са шланга памідоры на дачы, а мы будзем наступаць на шланг і смяяцца з яго, а ён будзе нам казаць, чаго ж вы са старэчы здзекваецеся?

Дэн - свой чалавек, які апынуўся сярод іх інфармацыі. Уласна, ён і не гэбэшнік зусім, ён - геній visual, рэкламшчык ад Бога. Яны вылічылі яго па "фотожабах", якія ён вывешваў ў Інтэрнэце і граміў не МГБ нават, а чужую рэкламу. Ён ператварыў плакат "Лада. На всех дорогах страны" ў карыкатуру на "Ладу" з дапамогай ўсяго адной літары - літары "н". Яго слоган, які праваліў рэкламную кампанію "Лады" ў рэгіёне, гучаў так: "На всех дорогах странны". Візуальны шэраг - гонар расійскага аўтапрама калупаецца коламі ў набрынялай гліне просёлачнай дарогі, - Дэн пакінуў нязменным. Уласна, калі МДБ ацаніла яго крэатыўны патэнцыял і ў дастатковай ступені расчаравалася ў вынаходніцкіх здольнасцях мясцовых крыэйтараў, яно састрапала крымінальную справу аб згвалтаванні Дэнам малалетняй наўпрост на прыступках школы, у якой яна вучылася, экстрадыравала Дэна са Швейцарыі, дзе ён зарабляў сабе на жыццё праграмаваннем ў вобласці хімічных даследаванняў, і прапанавала яму выбар. Альбо добрасумленна адседзець дзесяць гадоў, прычым - хутчэй не адседзець, а адстаяць - пасля таго, што на зоне робяць з людзьмі, якія гвалтуюць няпоўнагадовых, сядзець вельмі складана, альбо стаць на шлях выпраўлення і ўшчыльную заняцца іміджам МДБ. Так, прынамсі, гучыць яго версія. Менавіта мышцы Дэна належыць плакат, які пераламіў стаўленне да гэбэшнікаў у грамадстве ад пагардлівага страху да страху паважлівага. Да таго ўсе спробы МДБ прадставіць сябе ў выглядзе нагляднай агітацыі выліваліся ў фатаграфію злобнага ворага (ворагам быў адзін з гэбэшнікаў - знайсці дастаткова варожую рожу сярод мірнага насельніцтва не ўяўлялася магчымым) і двума ўсмешлівымі тыпамі ў скураных куртках побач. Тыпы выламвалі ворагу рукі, ворагу было балюча. І слоган накшталт: "Вораг не пройдзе. МДБ яго знойдзе". Адзіная выснова, якую можна было зрабіць з гэтай рэкламы, - два браткі спаймалі трэцяга і зараз будуць з яго распаленым прасам даставаць, дзе той схаваў абшчак.

Дэн падышоў да іх рэкламы па-інтэлегенцку - з усім талентам, які раскрываўся ў чалавека, якому свеціць гадоў дзесяць. Калі я ўпершыню ўбачыў справу рук яго на агромністым постэры побач са сваім домам, штосьці ўнутры мяне прыйшло ў рух, і да самага вечара я меркаваў пра тое, што праца гэбэшнікаў - не такая мярзотная і брудная, як я да гэтага дазваляў сабе памыляцца. У рэшце рэшт, людзі, здольныя прадухіліць злачынства яшчэ да яго здзяйснення, людзі, якія нясуць службу кругласутачна, якія падвяргаюць сябе небяспекам,- такія людзі патрэбныя. Ну і гэтак далей. Твор Дэна ўяўляў сабой сіне-блакітны фон, на якім быў размешчаны твар чалавека, які сімвалізаваў сярэднестатыстычнага "супрацоўніка" МДБ. Трэба адзначыць, што над выбарам твару Дэн папрацаваў так жа добра, як і над яго выразам, - мужчына з венчыкам ільняных валасоў на галаве глядзеў на цябе адначасова вельмі адкрыта, даверліва, і разам з тым - нібы дакладна ведаючы, дзе менавіта і над якімі часопісамі ты драчыў у дзяцінстве. Каля яго вачэй былі ленінскія праменьчыкі. Яго вусны былі складзеныя ў паўусмешку, хутчэй верамееўскую, чым джакондаўскую. Галава - трошкі падсвечаная ззаду, нарадждаючы ззянне, якое можна было прыняць за німб. Чалавек быў апрануты ў цёмна-сіні касцюм з добрым бардовым гальштукам і безабаронную ў сваёй беласці кашулю. Адчуванне было, што на цябе глядзіць бацька... Альбо Ісус Хрыстос. Альбо Бэтмэн. Да гэтага плаката можна было хадзіць прычашчацца ды іспаведвацца. І слоган, слоган! "Міністэрства дзяржаўнай бяспекі. Бачым. Чуем. Ведаем".

- Дэн?

- Ёў! - Голас быў хрыплым, як пасля раскуркі. Магчыма, слова "як" тут трэба было бы прыбраць. Дэну можна. Дэну ўсё можна. Ён працуе на МДБ.

— Дэн, ты зараз можаш гаварыць? — на ўсялякі выпадак яшчэ раз спытаў я, і гэтая фраза падзейнічала на яго мабілізуюча.

Падумаўшы, ён сказаў:

— Я цяпер магу гаварыць, Тол, у той ступені, Тол, у якой я, Тол, у прынцыпе магу гаварыць па тэлефоне. Ты зразумеў мяне, Тол?

- Зразумеў цябе, Дэн.

- А чаго трэба, га? - зноў ажывіўся ён.

- Ды нумар бы мне б тут прабіць па вашай базе. То бок па іх базе. Нумар дакладна гэбэшны, сканчаецца на "КЕ"...

МДБ, вярняк. Чаго табе яшчэ прабіваць!

- Дэн, Дэн! Слухай! Ну трэба вельмі даведацца, што за чалавек гэтай машынай кіруе. Як яго завуць, на каго запісаная і, калі можна, тэлефон які. Вельмі мне трэба чалавека знайсці. Нумар 2165 КЕ-7.

— Брат твой? — хрыпла насцярожыўся Дэн.

— Хутчэй, сястра.

Напяваючы нешта пад нос (словы "Афрыка", "растаман", "Джамайка", "Бабілон" - пераважалі), ён заклацаў па клавішах. Чаканне зацягнулася.

- Тол, Толішча, слухай сюды, - адказаў ён. - Тол, я тут усё прабіў. Няма такой тачкі. Няма. Няма ні ў ментоўскіх, ні ў спецатрадах тыпу "Вектара", ні ў ВІП-сектары. Няма такога нумара. Прымроілася табе твая сястра.

— Дэн, я...

- Тол!

- Дэн, я бачыў гэты нумар, там машына шыкоўная была, яе не схаваеш, Lexus RX 470, ды такіх машын у горадзе ўсяго некалькі штук.

- Тол!

— Ды не можа быць, каб прымроілася!

- Тол!!! Кажу ж табе: тачкі няма ў ніводнай з базаў нумароў. Я перагартаў тры ўзроўні доступу, два апошнія - нават для мяне зачыненыя, мяне, між тым, могуць за дупу ўзяць. Гэтай камбінацыі няма ні на першым - "Машыны аперпрацаўнікоў", ні на другім - "асабістыя машыны кіраўніцтва і службовыя машыны спецпадпадзяленняў", ні на трэцім, самым зачыненым, аб якім табе і ведаць не трэба. Няма такой машыны, зразумеў? Нумерацыя ідзе 2164 КЕ-7, а потым адразу 2166 КЕ-7. Выпалі твае лічбы. Падумай, Тол. Гэтага нумару няма ў базе нумароў МДБ. Падумай, Тол.

Дэн раптам кінуў слухаўку. Ператэлефанаваўшы, я пераканаўся, што яго мабільнік адключаны. Я зразумеў, так, зразумеў, вядома. Твой тата настолькі круты, што выдаліў нумар тваёй машыны нават з закрытых базаў даных, да якіх ніхто, акрамя МДБ, доступу не мае. Напэўна пасада ў яго не меншая за кіраўніка аддзела ў якім-небудзь сур'ёзным упраўленні тыпу Пятага. Ох, не, хай лепш не Пятае. Пятага ўпраўлення нам не трэба. Не трэба ніколі. Няма такога нумара. Няма такой цябе. Ты мне прымроілася, я цябе выдумаў, сплёў са сваёй прастуднай ліхаманкі, засяліў табой сваю Антарктыду, распужаўшы пінгвінаў. Ты мне прымроілася.

Мне патрэбныя былі чалавечыя вочы, і ты з'явілася мне са свету, дзе жывуць толькі такія, як мы з табой, зробленыя з аднога кавалка мармуру, так - ты вытачаная з мармуру, ты ззяеш на прасвет, і я таксама цяпер - ззяю,- і ты глядзела на мяне не як на статую, а як на малюнак фактуры ў глыбіні камяня, мармур - празрысты камень, гэта ведалі вялікія італьянцы, якія здагадваліся пра самыя маленькія расколіны ў глыбіні глыбы. Ты прымроілася мне і мроішся дагэтуль, я цягнуся да цябе ўсімі сваімі расколінкамі, ўсімі недрабімымі (???????) драбніцамі, ўсімі жылкамі і ўшчыльненнямі прыроды. Ты ўсміхалася, і лёд Арктыкі, якую я засяліў табою,- растаў. Ты кінула сонечны бляск на маю глыбіну, падсвяціўшы мне ж - мяне, мільганула і адвярнулася; а цяпер трэба проста выкінуць цябе з галавы, не, не выкінуць - узяць цябе за рукі, і вынесці, і даць табе ўзляцець з маіх далоняў, адчуць тваё святло на развітанне, запальваючыся ў апошні раз крышталём, і заплюшчыць вочы: бывай! І хай над маімі льдамі дуюць паўночныя вятры, хай толькі пінгвіны, толькі пінгвіны і белая, некранутая цішыня - так будзе лепей і для цябе, і для мяне, - ляці і не азіра...

Переведено на Нотабеноиде
http://notabenoid.org/book/5531/16764

Переводчики: tumash, x3m_volk, UladzislaU